A polinização das árvores de fruto
Princípios e escolha das árvores de fruto polinizadoras
Resumo
Quando se fala de polinizadores, pensa-se logo nos insetos polinizadores e principalmente nas abelhas. Com efeito, o seu papel é fundamental para a polinização das flores das árvores de fruto. Mas também se fala de variedades polinizadoras para as árvores de fruto: uma abelha pode visitar muitas flores de uma macieira, mas se não tiver o pólen certo nos seus pelos, a fecundação e a formação da maçã podem não acontecer!
Muitas vezes, uma árvore de fruto deve ter nas proximidades outra árvore da mesma espécie que permita a fecundação e a formação dos frutos. O que permite uma boa polinização? O que é uma variedade auto-fértil? E uma auto-estéril? Qual é o papel dos insetos? O que é a incompatibilidade? E sobretudo, que variedades polinizadoras escolher para as suas árvores de fruto? Descubra as respostas a todas estas questões neste artigo!
Árvore de fruto autofértil, autoestéril? Tudo o que precisa de saber!
Para dar frutos, uma árvore de fruto precisa de ser polinizada. Uma boa polinização é, portanto, essencial não só para produzir, mas também para aumentar o rendimento e a qualidade dos frutos. Com efeito, os frutos bem polinizados e fecundados apresentam um melhor vingamento (este termo designa a transformação do ovário da flor em fruto), ficam menos deformados e são mais resistentes às condições climatéricas adversas. No jardim, e em particular no pomar, é por isso importante prestar atenção à polinização no momento de escolher, adquirir e plantar fruteiras.
Comecemos por examinar o que significam os termos auto-fértil, auto-estéril, mas também hermafrodita, monoica e dioica…
1) As fruteiras com flores hermafroditas, auto-estéreis e auto-férteis
Nas fruteiras com flores hermafroditas (cada flor possui os órgãos masculinos e femininos), distinguem-se as variedades auto-estéreis (ou alógamas), que necessitam do pólen de outra variedade para serem fecundadas, e as variedades auto-férteis (ou autógamas), que conseguem fecundar-se com o seu próprio pólen.
Note-se que, mesmo nas variedades auto-estéreis, a presença de outras variedades permite aumentar a polinização.
Apresenta-se de seguida um quadro resumo das árvores de fruto auto-estéreis e auto-férteis.
| Árvores de fruto auto-estéreis | Árvores de fruto auto-férteis |
| Amendoeira
Cerejeira Macieira Pereira Ameixeira |
Damasqueiro Ginjeira Marmeleiro Figueira (de tipo comum) Amoreira Pessegueiro Ameixeira Videira Sabugueiro |
Para complicar ainda mais as coisas, dentro de uma mesma espécie, por exemplo na ameixeira, existem por vezes variedades auto-estéreis e variedades auto-férteis. As variedades mais recentes são cada vez mais selecionadas para serem auto-férteis, pelo que surgem novas variedades auto-férteis em grupos maioritariamente auto-estéreis, como é o caso da macieira.
No caso das fruteiras auto-estéreis, é necessário que o jardim (ou os vizinhos) acolha diferentes variedades para garantir uma boa polinização. É importante que a floração dessas múltiplas variedades ocorra no mesmo período! Acresce ainda uma reserva adicional: a incompatibilidade polínica. Certas fruteiras da mesma espécie, mesmo florescendo ao mesmo tempo, podem ser incompatíveis entre si, sendo o pólen de uma incapaz de polinizar corretamente o pistilo da outra. É, por isso, necessário escolher variedades compatíveis entre si. A incompatibilidade afeta as pereiras, as ameixeiras e as cerejeiras, mas raramente as macieiras.
Por outro lado, não se deve confundir a precocidade do fruto com o período de floração. Com efeito, duas variedades de fruteiras podem florescer ao mesmo tempo, mas a colheita de uma pode ser precoce e a da outra tardia.
2) As fruteiras com flores monoicas e dioicas
O kiwi (na grande maioria das variedades) é uma espécie fruteira dioica: algumas plantas portam apenas flores femininas e outras portam apenas flores masculinas. É, por isso, indispensável, para a polinização desta espécie, ter ao mesmo tempo plantas fêmea (que produzirão os frutos) e plantas macho (destinadas exclusivamente à produção de pólen).
As espécies fruteiras monoicas portam na mesma planta flores distintas: flores exclusivamente femininas e flores exclusivamente masculinas. É frequente que as flores femininas e masculinas não estejam maduras ao mesmo tempo; nesse caso, recomenda-se o recurso a várias variedades para garantir uma boa polinização. É o caso da aveleira.
O papel dos insetos na polinização das fruteiras
As árvores de fruto que cultivamos são entomófilas, o que significa que os insetos são o seu vetor de polinização. É mesmo um vetor muito importante: uma macieira isolada dos insetos mas não do vento produzirá 12 vezes menos maçãs do que uma macieira acessível aos insetos, mesmo quando duas variedades compatíveis estão lado a lado.
Porquê e como favorecer a sua presença no jardim?
Favorecer a presença dos insetos é, portanto, indispensável para uma melhor produção. Os «melhores» insetos polinizadores (os mais eficazes) para as árvores de fruto são as abelhas (domésticas e solitárias) e os abelhões. Claro que numerosos coleópteros, borboletas, moscas e mosquitos participam também, em menor medida, no transporte do pólen entre as flores de diferentes variedades.

Os butinadores precisam de uma grande diversidade de plantas com flores. Em muitos hortos e pomares, as plantas com flores não são suficientes ao longo de todo o ano. É bom proporcionar-lhes alimento durante um longo período do ano. Para isso, não hesite em semear e plantar árvores, arbustos e flores variados.
É também bom favorecer zonas naturais, criar sebes rurais, faixas floridas, mas também alojar os insetos oferecendo-lhes montes de pedras, montes de composto, molhos de caules ocos e, porque não, hotéis para insetos.
Descubra outros Frutífera - Fruteira
Ver tudo →Existe em 1 tamanhos
Existe em 1 tamanhos
Existe em 1 tamanhos
Existe em 1 tamanhos
Existe em 1 tamanhos
Existe em 1 tamanhos
Existe em 1 tamanhos
A polinização das macieiras - quadro recapitulativo
A macieira produz flores que se abrem ao longo de um período de cerca de 15 dias. Produzem muito néctar e pólen, o que atrai numerosos insetos polinizadores. A macieira é uma espécie fortemente auto-estéril, precisando de variedades polinizadoras para uma boa frutificação.
| Variedade | Floração | Variedade polinizadora |
| Antares | Abril | Golden Delicious, Idared, Granny Smith, Reine des Reinettes |
| Ariane | Abril | Royal Gala, Reine des Reinettes, Golden |
| Belle de Boskoop | Abril | Golden, Starking Delicious, Reine des Reinettes, Idared |
| Belle Fille de Salins | Meados de maio | Reinette de Brive |
| Calville Rouge d’Hiver | Meados de abril | Reine des Reinettes, Golden Delicious |
| Choupette | Abril (floração longa) | Antares®, Goldrush®, Golden Delicious, Granny Smith, Reine des Reinettes, Red Delicious, Braeburn, Elstar, Fuji et Idared. |
| Ballerina® Bolero | Março | Ballerina® Maypole |
| Ballerina® Valse | Março | Ballerina® Maypole |
| Ballerina® Polka | Março | Ballerina® Maypole |
| Ballerina® Maypole | Março – Abril | Ballerina® Bolero, Valse, Polka |
| Cox’s Orange | Meados de abril | Calville blanche d’hiver, Jonathan, Reine des reinettes |
| Rhapsodie | Março – Abril | Ballerina® Maypole, Reine des Reinettes |
| Rondo® | Março – Abril | Ballerina® Maypole, Reine des Reinettes |
| Cybèle® Delrouval | Abril | Delbarestivale, Régali, Royal Gala, Reine des Reinettes, Delbard Jubilé |
| Delbard Jubilé® Delgollune | Abril | Régali®, Delbarestivale®, Cybèle®, Harmonie®, Pomme des moissons®, Royal Gala®, Reine des reinette |
| Delbarestivale® Monidel | Meados de abril | Tentation, Royal Gala, Delbard Jubilé |
| Elstar | Abril | Gala, Golden Delicious, Cox Orange, Reine des Reinettes, Granny Smith, Belchard, Melrose |
| Fuji | Abril | Golden Delicious, Granny Smith, Gala, Topaz |
| Golchard ® | Abril | Starking Delicious, Golden Delicious, Granny Smith |
| Golden Delicious | Abril | Reine des Reinettes, Granny Smith, Starking Delicious, Melrose |
| Grand Alexandre | Abril | Golden Delicious, Granny Smith |
| Granny Smith | Março – Abril | Melrose, Idared, Golden Delicious |
| Jonagold | Abril | Starking Delicious, Melrose, Reine des Reinettes, Ingrid Marie |
| Maggy® | Abril | Reine des Reinettes, Golden |
| Melrose | Abril | Golden Delicious, Granny Smith, Reine des Reinettes |
| Mondial Gala | Abril | Granny Smith, Golden Delicious |
| Croquella® delgrina | Abril – Maio | Auto-fértil |
| Garden Sun Red® | Abril | Auto-fértil |
| Rambour d’Hiver | Abril | Reine des reinettes |
| Regali | Abril | Royal Gala, Delbard Jubilé, Harmonie, Tentation |
| Reine des Reinettes | Abril | Golden Delicious, Idared, Melrose |
| Reinette de Brive | Maio | Reinette de Caux, Reine des Reinette, Golden Delicious |
| Reinette de Caux | Abril | Reine des reinettes |
| Reinette du Mans | Abril – Maio | Reine des reinettes |
| Reinette Grise du Canada | Abril | Granny Smith, Reine des Reinettes, Idared, Golden Délicious |
| Royal Gala | Abril | Elstar, Reine des reinettes, Granny Smith, Golden |
| Winter Banana | Final de março | Calville Blanche Hiver, Idared, Golden Delicious |
Descubra a nossa vasta gama de macieiras para um pomar diversificado em variedades!
Leia também
As melhores plantas melíferas por estaçãoA polinização das pereiras – quadro resumo
A pereira produz flores que se abrem durante um período que vai de uma a três semanas, consoante as variedades. As suas flores produzem muito pólen, mas pouco néctar, que além disso é pouco açucarado, o que atrai poucos insetos polinizadores. A pereira é uma espécie fortemente auto-estéril, necessitando de variedades polinizadoras para uma boa frutificação.
| Variedade | Floração | Variedade polinizadora |
| Angelys® | Abril | William’s, Conférence, Doyenné du Comice |
| Delbardélice® Délété | Abril | Williams, Beurré Hardy, Peradel®, Fertilia Delbard® |
| Beurre Hardy | Abril | William’s, Conférence, Doyenné du Comice, Louise Bonne |
| Conférence | Março – Abril | Doyenné du Comice, Général Leclerc |
| Deveci | Março – Abril | William’s |
| Doyenné du Comice | Abril | William’s, Conférence |
| Duchesse d’Angoulème | Março | William’s, Louise Bonne |
| Garden Pearl | Março | auto-fértil |
| Garden Gem® Pyred | Março | auto-fértil |
| Jules Guyot | Abril | William’s, Conférence, Général Leclerc |
| Louise Bonne | Março | William’s, Conférence |
| Super Comice Delbard®Delbias | Abril | William’s, Beurré Hardy, Comtesse de Paris, Fertilia Delbard® |
| Marguerite Marillat | Março | William’s, Comtesse de Paris, Conférence, Louise Bonne |
| St-Jean | Março | William’s, Louise Bonne |
| Sucrée de Montluçon | Abril | Williams, Beurré Hardy, Conférence, Delbard d’Automne®, Fertilia Delbard® |
| Obelus® | Março | Angelys®, Doyenné du Comice |
| William’s | Abril | Doyenné du Comice, Conférence, Packams, Guyot, Giffard, Général Leclerc, Angelys®, Alexandrine Douillard |
| William’s Rouge | Abril | Doyenné du Comice, Conférence |
Descubra a nossa gama de pereiras: desde variedades clássicas até às mais originais, como as pereiras-japonesas!
A polinização das cerejeiras - quadro recapitulativo
A cerejeira produz flores precoces que se desenvolvem durante cerca de 2 a 3 semanas e que produzem uma quantidade variável de néctar; atrai numerosos insetos polinizadores graças à precocidade da sua floração. As variedades de cerejeiras são autoférteis e autoestéreis, mas a presença de diversas variedades aumenta sempre a frutificação.
| Variedade | Floração | Variedade polinizadora / autofertilidade |
| Mirabela de Metz | Março | Reine-Claude dorée ou Reine-Claude d’Althan |
| Mirabela de Nancy | Início de abril | autofértil |
| Golden Japan | Março | Methley |
| Miraclaude® | Março-Abril | autofértil |
| Goldust® | Abril | autofértil |
| Prune d’Ente (pruneau d’Agen) |
Abril | autofértil e bom polinizador |
| Victoria | Março (prolongada) | autofértil e bom polinizador |
| Quetsche d’Alsace | Abril | autofértil |
| Quetsche Stanley | Final de março | autofértil e bom polinizador |
| Reine Claude d’Oullins | Meados de março | autofértil e bom polinizador |
| Reine Claude de Bavay | Meados de março | autofértil e bom polinizador |
| Reine Claude Dorée ouverte | Abril | Reine Claude d’Oullins ou Mirabela de Nancy |
| Thames Cross | Final de março | autofértil |
| Crimson Glo | Abril | ameixoeira-de-jardim |
| Reine Claude d’Althan (violette) | Abril | Reine Claude dorées e Reine-Claude d’Oullins |
| Quetsche Blanche de Létricourt | Abril | autofértil |
Descubra a nossa gama de cerejeiras: Reine-Claude, Quetsche e Mirabeleiras!
A polinização das cerejeiras - quadro recapitulativo
A cerejeira produz uma flor que se desenvolve durante cerca de 10 dias e que produz muito néctar, atraindo assim numerosos polinizadores. A cerejeira é uma espécie fortemente auto-estéril, necessitando de variedades polinizadoras para uma boa frutificação. O raio de ação de uma variedade polinizadora situa-se entre 20 e 30 metros.
Uma advertência importante sobre as incompatibilidades de pólen nas espécies de cerejeiras: respeite as variedades polinizadoras no momento da plantação.
| Variedade | Floração | Variedades polinizadoras / auto-fertilidade |
| Belle Magnifique | Março – Abril | auto-fértil, frutifica melhor se plantada ao lado de Burlat, Reverchon, Marmotte, Napoléon |
| Bigalise® Enjidel | Março – Abril | Burlat, Sweetheart® |
| Burlat | Março – Abril | Napoléon, Reverchon, Van |
| Canada Giant® | Março – Abril | Hedelfingen |
| Cœur de Pigeon | Abril | Napoléon, Burlat |
| Délice de Malicorne | Março – Abril | Burlat, Belle Magnifique |
| Hedelfingen | Abril | Summit, Van |
| Marmotte | Março – Abril | Burlat, Reverchon |
| Napoléon | Março – Abril | Burlat, Van |
| Reverchon | Abril | Napoléon, Burlat, Hedelfingen |
| Stark Gold | Março – Abril | auto-fértil, frutifica melhor se plantada ao lado de Burlat |
| Sweetheart® | Março – Abril | auto-fértil |
| Van | Março – Abril | Napoléon, Burlat |
| Early Rivers | Março – Abril | Burlat, Reverchon, Marmotte, Napoléon |
| Cherry Boop® | Março – Abril | auto-fértil |
| De La Saint-Jean® Gardel | Março – Abril | auto-fértil |
| Garden Big® | Março – Abril | auto-fértil |
| Hâtif Delbard® Rivedel | Março – Abril | Burlat, Décile de Malicorne |
| Summit | Março – Abril | Napoléon, Van, Hedelfingen |
Consulte a nossa gama de cerejeiras bigarreau e ginjeiras.
A polinização dos kiwis-amarelos - quadro recapitulativo
O kiwi é uma espécie dioica, pelo menos para uma grande maioria das variedades. Os pés fêmeas produzem os frutos e os pés machos asseguram a produção de pólen. É necessário contar com um pé macho para cinco a seis pés fêmeas. Algumas variedades recentes são autoférteis (flores masculinas e femininas no mesmo pé) e podem ser plantadas individualmente.
| Variedade fêmea | Variedade macho polinizadora correspondente |
| Hayward | Atlas, Tomuri |
| Wonder | Tomuri |
| Minkigold | Minkimale |
| Golden Delight | Golden Delight |
| Ken’s Red (kiwi-anão) | Issai (kiwi-anão) |
Variedades de kiwis autoférteis:
- Solissimo
- Jenny
- Issai (Kiwi-anão)
Descubra a nossa gama de kiwi e kiwi-anão, variedades macho e fêmea, e variedades autoférteis.
Recursos úteis
- Este excelente documento que lista cerca de 200 árvores, arbustos e flores simples, catalogadas por período de floração e pelo seu interesse nectarífero e polinífero.
- Subscreva
- Resumo
Comentários